VOOR EEN MINDFULL BEGIN VAN DE DAG

In de beroemde woorden ‘Hoor Israël, de HEER onze God, de HEER is de enige’ (Deut. 6 : 4) klopt het hart van het Jodendom. Deze heilige tekst is miljoenen malen herhaald tijdens de pogroms in Europa, in Treblinka en in het getto van Warschau. Jezus Christus beschreef het Sjema als de eerste wet van het Koninkrijk van God.
De preek begint naar aanleiding van dit Sjema met een suggestie voor een goed begin van de maandagmorgen. In een wereld met veel godsdiensten roept de claim dat ‘de HEER onze God de enige is’ vervolgens de nodige vragen op. Ten slotte, een geloofsbelijdenis roept doorgaans op tot geloof. Het Sjema vraagt vooral iets anders.

Lezen: Deuteronomium 6 : 1 – 9

‘Hoor Israël, de HERE onze God, de HERE is de enige!’

Deuteronomium 6 : 4

Begin met God
Begin de dag goed, begin de dag met God! De wekker loopt af. Hoe begint u aan de nieuwe dag? Laten we zeggen de maandag. De radio aan? Met een sterke kop koffie? Krantenkoppen snellend? Ochtendgymnastiek? Zitten we de eerste minuten van de dag al met een opgeslagen agenda midden in ons werk? Chagrijnig? Gejaagd? Met stress? Een Joods advies voor de opening van de dag luidt: ‘Men moet ’s morgens opstaan met de kracht van een leeuw om zijn Schepper te dienen.’ Of te wel: begin de dag energiek met God! Hoe?‘Zeg bewust, een ochtendgebed op!’ raadt het Jodendom aan.
De Joodse man slaat voor het gebed eerst zijn gebedsmantel om, de talliet. Aan de vier hoeken zitten kwastjes. , Deze tsitsi’ot symboliseren de geboden van God. Om hoofd, arm en hand bindt hij gebedsriemen met leren huisjes voorzien van teksten uit de Bijbel. Hoofd en handen, denken en doen staan die dag opnieuw in dienst van God en zijn geboden. Gelovig Israël heeft Deuteronomium 6 goed gelezen.
Houd de geboden die ik u vandaag opleg steeds in gedachten.
Spreek er steeds over, thuis en onderweg, als u naar bed gaat en als u opstaat.
Draag ze als een teken om uw arm en als een band op uw voorhoofd.
Met de zichtbare en tastbare tekens als reminders om bidt hij tenminste het beroemde gebed, dat hij als kind van zijn vader heeft geleerd: Hoor Israël, de HEER is onze God, de HEER is de enige.
Je moet de HEER je God liefhebben met heel je hart, heel je ziel en heel je vermogen.
Je zult deze woorden schrijven op de deurposten van je huis en aan de poorten van je steden.
Dit meest centrale gebed van het Jodendom voor ’s morgens en voor ’s avonds, heet het Sjema. De naam is ontleend aan het eerste woord in Deuteronomium 6 : 4 in het Hebreeuws. Sjema Israel, Adonai Elohenoe, Adonia echad. ‘Hoor, Israël de HEER onze God, de HEER is de enige.’
Hoe begin je de dag goed? Ik las op internet vijf psychologische tips voor een goede start. 1. Sta op zodra de wekker gaat. Je nog eens omdraaien levert tijdsdruk, dus stress op. 2. Zet vrolijke muziek op. Daarmee oogt de wereld meteen een stuk positiever. 3. Neem de groenste route naar je werk of school.
Beleving van de natuur geeft een goed gevoel. 4. Maak een praatje met een onbekende. Bij onbekenden doen we ons best om indruk te maken en dat geeft ons humeur een oppepper. En 5 begin de dag mindful, bewust. De psycholoog tipt: ‘Meteen nadenken over het overvolle dagschema, dat je wacht brengt je brein direct in een staat van angstige opwinding. Geen goede start. Neem de tijd om bewust te ontbijten bijvoorbeeld. Denk terwijl je eet aan alle mensen die ervoor hebben gezorgd dat jij dat ontbijt nu hebt.’ Deuteronomium stelt een wijziging voor. Wat dacht u ervan om in plaats van aan het ontbijt te denken aan de boer en de bakker aan God de Schepper te denken? Het Onze Vader spellend bidden. Of een gebed met eigen woorden. De Bijbel openslaan en het bijpassende stukje uit een dagboek lezen, kan ook. ‘Ik stel mij de HERE voortdurend voor ogen,’ staat er in Psalm 16 : 8, woorden die vaak in een synagoge staan weergegeven. Tip voor een goed begin van de dag: kies een manier die bij je past om God in je gedachten te plaatsen.

De Enige
Het tweede onderdeel van de preek gaat over een lastige en actuele vraag naar aanleiding van het Sjema uit Deuteronomium 6: Is de Heer, de God van Israël de enige God?
Gelovig Israël reciteert al eeuwen het Sjema als gebed ’s morgens en ’s avonds.
De woorden omvatten de hele dag. Het Sjema staat aan het begin van het Joodse leven, zij zijn ook de laatste woorden, die uitgesproken worden voor iemands overlijden. Zo omvatten ze het hele Joodse leven. Het Sjema is meer dan een gebed alleen. Het geeft ook uitdrukking aan de diepste levensovertuiging van Joden. De woorden ‘Hoor Israël, de HEER onze God, de HEER is de enige!’ vormen de kern van het Jodendom. De belijdenis is niet bedoeld als droge tekst, waar geleerden zich over buigen en heerlijk over kunnen ruziën. Deze geloofsbelijdenis is er vooral om te worden gebeden om te worden gezongen en gepreveld in nood. Het Sjema, afgelegd door de grote rabbi Akiba, toen hij in de handen van zijn Romeinse beulen stierf, daarna miljoenen malen herhaald tijdens de onophoudelijke pogroms in christelijk Europa, in Treblinka en in het getto van Warschau, werd door Jezus Christus beschreven als de eerste wet van het Koninkrijk van God.
Dat de HEER de God van Israël de enige God is, roept in onze multireligieuze wereld met iedere godsdienst zijn eigen god of goden wel vragen op. Hoezo is de God van de Joden de enige God? We hebben een Allah, een Shiva, een Boeddha. Wel, het Oude Testament is geschreven in eenzelfde soort multireligieuze wereld als de onze en gaat uit van het bestaan van meerdere goden. Baäl, Astarte, Kemos, Milkom. In de loop van de geschiedenis heeft Israël echter alleen met de HEER een hechte band weten op te bouwen. Alleen de HEER had Israël namelijk daadwerkelijk geholpen. ‘Geen god is u gelijk, Heer, uw daden zijn zonder weerga,’ staat er in Psalm 86. De vonk tussen beiden sloeg over toen de HEER – met allemaal hoofdletters geschreven – hen bevrijdde uit de slavernij van Egypte. Deze God was voor hen geen opperwezen, een Macht, Almacht desnoods. Hij was niet het Lot of het Noodlot. Kosmische energie. Het Ordeningsprincipe van het heelal. Het Zijn.
Iets. Of ‘er is meer tussen hemel en aarde’. Israel had niets met de God van de filosofen, maar had alles met de God van Abraham, Isaäk en Jacob. Geen vage, afstandelijke, abstracte naam had hen uit de slavernij van Egypte bevrijdt en in het Beloofde Land gebracht. Het was de HEER! Zoals Hij is, bestaat er geen ander. The one and only. ‘God, heb ik lief, want juist die getrouwe HEER, hoorde naar mijn stem, mijn gesmeek en klagen,’ staat er in Psalm 116.
Zoals je man, je vrouw, je hartsvriendin, de enig voor je is, in die zin belijdt het Sjema de HEER als de enige voor Israël. ‘Hoor Israël, de HEER is onze God, de HEER is de enige voor mij.’ Hij is uniek. Kwestie van levenservaring, van goede ervaringen met de HEER, de God van Israël.
Aan het eind van dit tweede gedeelte van de preek heb ik drie aanwijzingen, waar in een multireligieuze omgeving door ervaring uitgemaakt kan worden of inderdaad de HEER, de God van Israël, een unieke God is, uw God, onze God.

1. Er is een christelijke gemeenschap waar niet alleen over God wordt gesproken, maar waar ook geleefd wordt met God. Het is een gemeenschap waarin de woorden over God vlees en bloed zijn geworden in de omgang met elkaar. Mensen zetten zich in zonder veel pretenties voor elkaar en anderen.
Er wordt in deze gemeenschap met overtuiging gezongen en gebeden. Zo doen we ervaring op met God en kunnen kiezen. Augustus schrijft in zijn spirituele biografie getiteld ‘Belijdenissen’: ‘Wij kwamen in aanraking, Heer, met mensen die tot U baden. Van hen leerden wij – terwijl we probeerden daar iets van te begrijpen – dat U een groot en machtig iemand was, in staat om ons te verhoren en te hulp te komen’
2. Naast de kerk kunnen we ook ervaring opdoen met de HEER, de God van Israël, via de Bijbel. Dit Boek heeft God de wereld ingebracht. Er staan woorden in die mensen hebben ingewijd in het geheim van het leven met God. In en door deze woorden hebben vrouwen en mannen de stem van God zelf vernomen en zijn er diep door geraakt. De Bijbel bevraagt ons. We worden net als Israël op de berg de Karmel door de profeet Elia opgeroepen om te kiezen.
Wie is jullie God? De Baäl of de HEER? De Bijbel bevraagt ons en wij bevragen de Bijbel. Zo doen we ervaring op met de HEER, de God van Israël en de Vader van onze Here Jezus Christus en ontdekken we wat Hij voor ons kan betekenen.
Ditt laatste vormt een mooi bruggetje naar het derde onderdeel van de preek.
Naast de kerk en de Bijbel laat God zich ook ervaren door Jezus Christus.

De God van Jezus
Jezus maakte het Sjema tot de eerste wet in het Koninkrijk van God. ‘Een van de schriftgeleerden die naar hen geluisterd had terwijl ze discussieerden, en gemerkt had dat Jezus hun correct had geantwoord, kwam dichterbij en vroeg: ‘Wat is van alle geboden het belangrijkste gebod?’ Jezus antwoordde: ‘Het voornaamste is: “Luister, Israël! ‘Sjema Israel’, De Heer, onze God, is de enige Heer. Heb de Heer, uw God, lief met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw verstand en met heel uw kracht.’ Jezus duidde de HEER, zijn God , zoals een kind over zijn vader of moeder spreekt. ‘Vader’, zei Hij als Hij tot God bad. Abba. Hij moedigde zijn leerlingen aan om datzelfde te doen, net zo vertrouwelijk en intiem. De God over wie Hij sprak, was zeker een machtige en alles overtreffende God, maar geen vaag goddelijk wezen, dat overal en nergens is. Naamloos. De God van Jezus draagt een Naam, met wie we een persoonlijke relatie aan kunnen gaan. We zijn op zoek naar ervaring, beleving, om uit te maken of de Vader van Jezus Christus, de enige voor ons is, ook onze Vader. We zijn op zoek naar schouderklopjes van God als reactie op een wettisch geloof of een te verstandelijke manier van geloven. Brengt God niet echt heel dichterbij. Vroeger hobbelde je gewoon mee in het patroon van het kerkelijk gezag. Je hield je aan de regels. Je geloofde, omdat het zo hoorde.
Dat is heel sterk aan het wegebben. Geloven is niet alleen het naspreken van een bepaalde kerkleer, of meedraaien in een kerkelijk patroon. Wat niet wil zeggen, dat dit niet waardevol kan zijn. Maar steeds belangrijker aan het worden is beleving. Jezus leefde een relatie met een unieke God voor. Eén van zijn leerlingen zou die God van Jezus later, Liefde met hoofdletter noemen.
Ik heb het over de apostel Johannes. ‘God is liefde,’ schreef hij. Ik weet niet precies hoe de goden van andere godsdiensten in elkaar steken, maar van het geloof van Jezus weet ik dit zeker: Zijn God is liefde uit één stuk! Dat wij in de HEER geloven is een kwestie van opvoeding, zeggen ze. Als ik in Saudi-Arabië zou zijn geboren bad ik vijf keer per dag tot Allah. Opvoeding is inderdaad heel bepalend, maar wil niet alles zeggen. Op een gegeven moment ben je mondig en ga je op zoek naar een god. Jezus sprak de taal van de liefde die uit God is. Hij spreekt het hart van God. Zo laat hij ons God ervaren en kunnen we voor het beste kiezen: Liefde!

De praktijk
Ten slotte wat opmerkingen over de consequenties voor wie de HEER als zijn God kiest. ‘Hoor Israël, de HEER onze God, de HEER is de enige!’ zo begint het Sjema. Daarna de woorden: ‘Heb daarom de HEER, uw God, lief met hart en ziel en met inzet van al uw krachten.’ Let wel, er staat niet ‘geloof in God!’, wat je zou verwachten in een geloofsbelijdenis. Er staat: ‘Heb God lief, lief, met hart en ziel en met inzet van al je krachten!’ Het gaat om wederliefde metterdaad en wel met inzet van alles in je. Het gaat om de praktijk van alle dag. Door het Sjema als zijn ochtendgebed uit te spreken staat de belijder als het ware aan het begin van die dag opnieuw aan de voet van de berg Sinaï, de berg die Mozes beklom om van God de Tien Geboden voor Israël in ontvangst te nemen.
Wie zijn geloof belijdt, aanvaardt op dat moment opnieuw de opdracht zijn geloofsovertuiging te vertalen naar de praktijk. Heb lief! De liefde waarmee je de dag kunt vullen, heeft niets te maken met romantiek en vlinders in je buik.
De HEER hun God als de enige liefhebben betekende voor Israël zich ontdoen van de afgoden. Actie! Het betekende zijn geboden onderhouden. Het komt op de daad aan, waaruit absolute trouw, volkomen toewijding,de instelling van het hart blijkt. Jezus concretiseerde de liefde tot God, maakte die liefde operationeel, door dit eerste en belangrijkste gebod met de naastenliefde te combineren. ‘Gij zult de Here uw God liefhebben met geheel uw hart èn gij zult uw naaste liefhebben als uzelf.’ Als we erin slagen in contrast met het egoïsme en de kleinzieligheid, die overal aanwijsbaar zijn, met alles in ons te leven in liefde met onze naaste hebben we God lief. De liefde die Jezus Christus naar aanleiding van het Sjema ons leerde wordt gemakkelijk verkeerd begrepen.
Die is niet zwak en teer. Die is niet romantisch en emotioneel. Die heeft evenmin te maken met hoe we ons op een zeker moment voelen. De liefde die Jezus ons voorleefde is moeilijk en soms hard en onbuigzaam, zoals hij in naam van God soms hard en onbuigzaam was ten aanzien van onrechtvaardigheid.
Christelijke liefde is even onsentimenteel als het kruis. Deze liefde is praktisch, zoals het voeden van de hongerige, het kleden van de naakte en het verbinden van de wonden van de melaatse. Zij strekt zich in het bijzonder uit naar de onaantrekkelijke, de onbeminde. Zij probeert te geven, in plaats van te ontvangen. Zij is als licht en warmte in een donkere en kille wereld, ontstoken aan het vuur van God die Liefde is tot het einde, tot op het kruis. De liefde groeit niet in ons tuintje met onkruid, maar is de vrucht van de Geest, van de Geest van Jezus Christus.

Geef een reactie