Ruimte maken voor God en zijn nieuwe begin……..

Vandaag begint de Advent, de voorbereidingsperiode op het Kerstfeest. Op deze eerste zondag maakt het groene antependium plaats voor het paars. De komende vier weken staan in het teken van bezinning en verwachting. Zacharias (‘de HEER gedenkt’) en Elisabet (‘mijn God heeft gezworen’) zijn met hun namen en levenslot, ze hebben geen kinderen, de belichaming van volgehouden verwachting. Niets wijst erop dat hun leven aan een nieuwe toekomst kan worden vastgeknoopt. Dan verschijnt er een engel uit de hemel….
Het gaat over Geleerd en gelovig, I love OT, Priesters en profeten, Met Lucas naar moslims en Vol verwachting.

Lezen: Lucas 1: 5-25

‘Toen Herodes koning van Judea was, leefde er een priester die Zacharias heette…’ (Lucas 1 : 5)

Geleerd en gelovig
Lucas is volgens de kerkelijke traditie de schrijver van het verhaal van Zacharias en Elisabet. Hij was de reisgezel van de apostel Paulus en arts. Vermoedelijk een Griek van geboorte, afkomstig uit Antiochië in Syrië. Zet u schrap voor de inleidende woorden waarmee hij zijn evangelie begint:

‘Nadat reeds velen zich tot taak hebben gesteld om een verslag te schrijven over de gebeurtenissen die zich in ons midden hebben voltrokken, en die ons zijn overgeleverd door degenen die vanaf het begin ooggetuigen zijn geweest en dienaren van het Woord zijn geworden, leek het ook mij goed om alles van de aanvang af nauwkeurig na te gaan en deze gebeurtenissen in ordelijke vorm voor u, hooggeachte Theofilus, op schrift te stellen, om u te overtuigen van de betrouwbaarheid van de zaken waarin u onderricht bent.’

In het jaar 80 was een dergelijke volzin, heel gebruikelijk voor inleidingen op geschiedkundige en wetenschappelijke werken. Lucas was geleerd en gelovig.
Een mens kan immers van wetenschap alleen niet leven. Of zoals professor doctor Heino Falcke, hoogleraar astrodeeltjesfysica en radioastronomie aan de Radbouduniversiteit en christen in een interview zei:

‘Ik zou het vreselijk vinden als ik al mijn vragen maar met de wetenschap moest beantwoorden. Dan kan helemaal niet. De wetenschap geeft geen antwoord op vragen als ‘welke baan moet ik kiezen?’, ‘waarom is het kwaad in de wereld?’, ‘waarom hou ik van mijn vrouw?’ We vallen niet samen met ons brein. Je niet alles van de wetenschap verwachten.

I love OT
Lucas, Jood of Griek, geleerd en gelovig, hij houdt van het Oude Testament. Een andere schrijver, 2000 jaar later, noemde het Oude Testament afkeurend een ‘bloedboek’ gezien alle gewelddadige passages. Ik heb het over de Vlaamse schrijver Dimitri Verhulst. Hij las de eerste Vijf Boeken van de Bijbel en herschreef ze op een ironische manier. Hij schetste God als hard en elitair.
Lucas was in zijn tijd in het Oude Testament gedoken. Hij vond het juist een geweldig boek! Als liefhebber met grote kennis van zaken gebruikte hij enkele figuren uit het Oude Testament, zo’n 20 citaten en enkele oude theologische gedachten om het verhaal van Zacharias en Elisabet te vertellen. ‘En het geschiede in de dagen van Herodes, de koning van Judea, er was een zekere priester, met name Zacharias ….’ schrijft hij aan het begin van zijn verhaal, direct al de Hebreeuwse schrijfstijl van het Oude Testament om er niet meer me op te houden. Na het ‘en het geschiede’ schildert Lucas met de senioren Zacharias en Elisabet een eigentijdse reproductie van het Genesisverhaal over Abraham en Sara, die te oud geworden waren voor de kinderzegen. Het vertelt over een vroom Joods milieu, waarin de Tora met zorg wordt onderhouden door de priester en zijn vrouw, dat klinkt als de dominee en zijn vrouw….
‘Ze hadden geen kinderen, want Elisabet was onvruchtbaar, en beiden waren al op leeftijd,’ vertelt hij over hun levenslot. Net als de aartsvader en de aarstmoeder Abraham en Sara. Zacharias. Zijn naam betekent ‘de HEER gedenkt’. Elisabet. ‘Mijn God heeft gezworen.’ Hun namen en hun levenslot belichamen de verwachting uit het Oude Testament. De inhoud? De eerste Vijf Boeken in het Oude Testament, die van Mozes, ook wel de Tora geheten, vertellen over de HEER, de God van de hemel, die een relatie van vriendschap met Israël aanknoopt. Hij redt hen uit de slavernij van Egypte en geeft hen zijn levensregels, de geboden om die te doen. ‘Ik zal u tot een God zijn en gij zult Mij tot een volk zijn!’ Zo begint het. Na de Tora komen de Profeten aan het woord. Profeten vertellen het verhaal hoe de relatie van vriendschap tussen hemel en aarde geland is op aarde, in de geschiedenis van Israël terecht is gekomen en in het volksbestaan van de Joden concreet vorm en inhoud heeft gekregen. Het werd een verhaal van goede tijden en slechte tijden. De profeten vertellen over een ‘huwelijk’ met ups en downs. Ze vertellen over relatiebreuk en relatieherstel, over gericht en genade, over afdwaling en aanklacht, over menselijke ontrouw en trouw en beloften van de kant van God. Zacharis en Elisabet zijn de belichaming van de vastgehouden verwachting, dat een genadig God, na alles wat er kapot gegaan is in de verstandhoudingen tussen God en mensen en tussen mensen onderling, opnieuw zal investeren in relaties. In het Oude Testament vloeit veel bloed. Ja, dat klopt, Dimitri. Dat komt omdat het Boek van God zonder blad voor de mond te nemen weergeeft wat er gaande is op onze planeet. En daar wordt je niet vrolijk van! Juist vanwege alle haat en nijd en oorlog verlangt dit Geschrift van Israël naar God, dat Hij zich duidelijk zal uitspreken en in zal grijpen. Het Oude Testament is het boek van de hooggespannen verwachting richting de hemel. ‘Scheurde U maar de hemel open om af te dalen,’ zucht Jesaja. Het Oude Testament, het is mij qua verlangen en verwachting op het lijf geschreven. I love it!

Priesters en profeten
Lucas blijkt zeer geïnteresseerd in een typisch oudtestamentische, oeroude, gerespecteerde, religieuze, instelling: de offercultus in de tempel te Jeruzalem.
Maar volgens mij heeft hij ook zo zijn bedenkingen. Zacharias was een priester, vertelt Lucas. Er waren er, nogal over de top, zo’n 20.000 in zijn tijd. Er moest dus geloot worden wie er aan de bak mocht. Dit keer valt Zacharias de eer te beurt om het reukofferaltaar te mogen ontsteken. De gelovigen stromen rond drie uur samen op het tempelplein om de opstijgende rook te laten vergezellen van hun persoonlijke gebeden. Die dag gaat het mis met de priester! Opeens verschijnt er een engel van de HEER aan Zacharias. Schrik! Angst! ‘Wees niet bang, Zacharias, je gebed is verhoord: je vrouw Elisabet zal een zoon baren, en je moet hem Johannes noemen,’ boodschapt de engel. Zacharias twijfelt aan het evangelie van de postbode uit de hemel, ook als deze zeer verontwaardigd met ‘ik ben Gabriël’ hem wil doordringen van het feit, dat hij niet de eerste de beste boodschappenjongen van de Here God is. We snappen dat wel. Verwachting en verwachtingsmoeheid liggen dicht bij elkaar. Zacharias zal moeten zwijgen, wordt hem door de engel aangezegd, als consequentie van zijn onmacht om het woord van God in geloof te aanvaarden. Hij is niet in staat om het nieuwe te zien en te denken. Hulpeloos staat hij wat te gebaren, wanneer hij na afloop van de rituelen in de tempel de toegestroomde gelovigen de zegen moet meegeven. Een stom gezicht! Wat zegt dit over de tempelcultus? Voor Lucas put God niet uit de traditie van de tempelcultus voor zijn nieuwe investering in mens en wereld. Reinigings- en verzoeningsrituelen onder leiding van priesters, de tempelliturgie, ze staan machteloos om een de weg naar de toekomst te openen. Lucas zet zijn kaarten op profeten zoals de zoon van Zacharias, Johannes de Doper. Deze profeet zal zijn gehoor oproepen om zich te bekeren en zich weer te richten op God en hun naaste. ‘Liefde is meer dan alle brandoffers en andere offers,’ staat er in het evangelie. De profeten zijn nog altijd onder ons. Toen de Duitse kerkleiding in Hitler-Duitsland zich enorm druk maakte over een stukje liturgie, over het al dan niet invoeren van gregoriaanse liederen in de eredienst van de Lutherse Kerk en geen woord van afkeuring liet horen over de Jodenvervolging door de nazi’s, profeteerde ds. Ditrich Bonhoeffer: ‘Nur wer für die Juden schreit, darf auch gregorianisch singen.’‘Alleen wie voor de Joden zijn stem verheft, mag ook gregoriaans zingen.’ Vul voor ‘Joden’ ‘vluchtelingen’ in om aan te voelen wat hij bedoelt.

Met Lucas naar moslims
Als het om een nieuwe investering van Gods kant gaat, dan gelooft Lucas in profeten in de oudtestamentische zin van het woord. De profeten van Israël kijken niet in een glazen bol om de toekomst te voorspellen. De profeet fungeert niet als medium voor bovennatuurlijke waarheden, die misschien eeuwen later aan het licht zullen komen. Zij leveren geen puzzelmateriaal voor het verloop en het einde van de wereldgeschiedenis. Zij roepen om heen keuze te maken. Johannes is een typische oudtestamentische profeet, de laatste echte, volgens Lucas. Hij zal later als vurige boeteprediker de mensen oproepen hun zonden op te biechten en een nieuw leven met God te beginnen. Met de doop tot reiniging van zonden zal hij zijn boodschap kracht bijzetten. In de geest en kracht van een geestelijke krachtpatser als Elia zal hij de generaties oproepen om te investeren in een goede relatie. Hij zal de mond van God zijn.
Lucas kan het niet laten Johannes de Doper te vergelijken met een andere profeet, met de profeet, met Jezus. De vergelijking valt in het voordeel van de laatste uit. Johannes is geen partij voor Jezus. In Jezus’ profetische dienst zit een unieke dimensie. Jezus spreekt de woorden van God en is zelf het Woord.
In hem spreekt God de HEER zich helemaal uit. Lucas, bij wie Jezus vooral profeet is, helpt ons het geloofsgesprek met moslims te voeren. Het Nieuwe Testament belijdt en verkondigt Jezus als de Zoon van God, als de Redder van de wereld, als de opgestane Heer. De Islam wijst deze namen af. Uit de drieënnegentig verzen in de Koran over Jezus komt hij naar voren als een uitzonderlijke profeet, door God in alle dingen begunstigt, een buitengewone boodschapper. Een investering in een goede relatie met de moslims op het gebied van het geloof zou het geloofsgesprek kunnen zijn over wat we gemeenschappelijke hebben in onze visie op Jezus: Jezus openbaart als profeet de naam van God, met als doel dat we hem leren kennen als een God van barmhartigheid en vrede in een wereld die gist van de onrust en het gevoel geeft van groeiende onveiligheid,wat vooral te wijten is aan terroristische acties en gewapende conflicten.

Vol verwachting
Lucas vertelt dat het woord van de engel uitkomt. God maakt zijn belofte waar.
Elisabet wordt zwanger. De helft van haar zwangerschap, vijf Joodse maanmaanden, gaat ze in retraite. Zij trekt zich terug in een klooster zouden wij zeggen om ruimte voor God en zijn nieuwe begin te maken. Voor Lucas zal met de geboorte van haar zoon een tijdperk afgesloten worden. Lucas, gelovig en geleerd, hangt een filosofie over de loop van de wereldgeschiedenis aan. Hij filosofeert:de wereldgeschiedenis speelt zich af tussen schepping en wereldeinde en bestaat uit drie perioden. 1. De periode van Israël uit het Oude Testament. 2. Jezus verblijf op aarde. Kort. 3. Daarna de periode van de kerk, van de universele gemeenschap rond de figuur van Jezus. Met de geboorte van de profeet Johannes de Doper werd de eerste periode, die van het Oude Testament afgesloten. De periode van Jezus op aarde, de tweede periode,
vormde een ongekende en unieke investering in een nieuwe tijd: die van de algemeen christelijke kerk. Lucas was een kind van die nieuwe tijd. Hij wil de investering van God in profeten als Johannes en Jezus verdiepen en verbreden.
Daarom nam hij volgens de traditie van de kerk deel aan de zendingsreizen van de apostel Paulus, die het evangelie wilden brengen tot aan de grenzen van de wereld. Missionair werk! Of te wel: ‘verwacht grote dingen van God en onderneem grote dingen voor God’, een uitspraak van de zendingsman William Carey. Onderneem grote dingen voor God en verwacht grote dingen van God!
Advent. Het zou een woord van een engel of profeet hebben kunnen zijn.

Geef een reactie