Mysterie onthuld..

Het waarom van heel veel wat er om ons heen gebeurt of wat ons overkomt, is en blijft een mysterie. Het lijden scheept ons met een raadsel af. Paulus typeert de kruisiging van Jezus als een mysterie, dat in alle eeuwen en voor alle generaties verborgen is geweest (Kolossenzen 1 : 26). ‘Maar het geheim is nu onthuld,’ voegt hij er onmiddellijk aan toe. Wat kan dat zijn?
Met de typering van het evangelie als ‘mysterie’ raakt Paulus aan onze geloofsbeleving. We zingen over ‘het diepste woord van God, dat we vernomen hebben in Jezus’ stervensnood’ (Lied 838). We hebben daarbij het gevoel dat we er maar wat omheen cirkelen. Golgotha laat zoveel losse eindjes achter. Na leed leven er zoveel vragen.

Naar aanleiding van een gedeelte uit de brief van Paulus aan de Kolossenzen zoeken we in preek, liederen en gebed een spoor.

Lezing: Kolossenzen 1 : 21 – 27

‘Aan hen heeft God bekend willen maken hoe glorierijk dit mysterie is voor alle volken: Christus is in u, hij is uw hoop op goddelijke luister.’
Kolossenzen 1 : 27

Waarom?
In de Nieuwsbrief van deze week staat dat Erwin Groen afgelopen dinsdag overleden is. Hij was 30 jaar. De oorzaak staat erbij vermeld: ‘Als gevolg van een vreselijk ongeluk in een moeilijke periode van zijn leven, waarin hij rust hoopte te vinden.’ Op die kwade dag moest hij zwaargewond in het ziekenhuis opgenomen worden. In het St. Elisabeth Ziekenhuis zette het medisch en verplegend personeel zich met hart en ziel in om zijn leven te redden. Balancerend op het randje van de dood lag hij op de IC. Ruim drie weken lang haalde het ziekenhuis werkelijk alles uit de kast.
Met diep verslagen ouders heb ik verschillende keren aan het bed van hun zoon gestaan, die in slaap werd gehouden. Automatisch drong de vraag naar het waarom zich op: Wat is de zin hiervan? Waarom?
Antwoord: een mysterie!

Het waarom van heel veel wat er om ons heen gebeurt of wat ons overkomt, is en blijft een mysterie. Het lijden scheept ons met een raadsel op, of moet ik zeggen af. In het boek Daniël wordt het raadsel door God ontrafeld. De hoofdfiguur Daniël prijst God, omdat de hemel hem in een nachtelijk visioen het mysterie van de koning onthuld heeft. Er staat: ‘Wijzen, bezweerders, magiërs, noch toekomstvoorspellers kunnen het mysterie dat de koning wil begrijpen aan hem onthullen’. ‘Maar er is een God in de hemel die mysteries onthult.’ Houdt dit Bijbelvers even vast. Ik kom er later in de preek op terug. ‘Maar er is een God in de hemel die mysteries onthult.’
God kan in zijn hart laten kijken, hij heeft opening van zaken. Dit heet ook wel openbaring.

Symbool van de liefde
Ik pak de draad uit het begin van de preek weer op.
Erwin had veel vrienden, hij was een graag geziene gast. Eén van zijn kameraden zocht hem in het ziekenhuis op. De dag daarna viel mij in de kamer een nieuwe aanwinst op: er hing een kruis bij het hoofd van Erwin. De vriend had een houten, donker kruis centimeter of 10 hoog en 7 cm breed, schat ik, achtergelaten. Het voorwerp hing goed zichtbaar aan een koordje aan een uit stekend deel van het bed, duidelijk afstekend op het witte kussen naast het hoofd van Erwin. Mooi cadeau! Mooi symbool!
Het kruis herinnert aan Jezus Christus, het toonbeeld van menselijkheid. Hij was één van ons, een mens, die op een hele verrassende manier zijn tijdgenoten tegemoet trad. Dat verrassende brengen we op de noemer van de liefde. Zijn liefde inspireert nog altijd, vraagt om navolging. De liefde is het belangrijkste woord van en over Jezus. Een kwetsbaar woord, want het kan het geloof gemakkelijk een lievig en sentimenteel karakter geven. Dat bederf van het woord ‘liefde’ kunnen we voorkomen, door het niet los te koppelen van de persoon van Jezus. Hij was geen lievig persoon.
Bijbelse Liefde is moeilijk en soms hard en onbuigzaam, zoals Jezus was in het aangezicht van het kwaad dat mensen beschadigt. Liefde is even onsentimenteel als het kruis. Liefde is namelijk praktisch, zoals het voeden van de hongerigen, het kleden van de naakten, het herbergen van de vreemdeling en wat ik aan betrokkenheid en werk gezien heb op het IC.
‘Het waarom van heel veel van wat er om ons heen gebeurt of wat ons overkomt, is en blijft een mysterie,’ zei ik. ‘Het lijden scheept ons met een raadsel op, of moet ik zeggen af.’ Toch is er een antwoord, weliswaar geen strikt antwoord op de vraag naar het waarom, maar welk woord dat er op zo’n moment echt toe doet: Liefde! Toon liefde.

Symbool van Jezus’ dood

Weer verder met Erwin. Eerlijk gezegd denk ik, dat Erwins vriend met het kruisje dat hij ophing zo dicht mogelijk bij de mens om wie hij veel gaf, niet alleen de liefde van hem, anderen en het medisch personeel wilde symboliseren. Het ging hem volgens mij om de kracht van het geloof. Misschien hield hij rekening met de een mysterieuze werking van het heilige voorwerp. Dit denk ik omdat ik over enige achtergrondkennis beschikte. Erwin was verslaafd aan alcohol en dovende middelen, ik mag dit met u delen van de nabestaanden, en ten einde raad had hij ook de kracht van God ingeroepen om van zijn verslaving af te komen. Er doorheen komen, dan wil je wel op je knieën.
‘God, help me!’ Er waren perioden geweest, dat hij clean was. Zijn vriend, niet gelovig, had de positieve uitwerking van het geloof bij Erwin opgemerkt, geloof kan iets doen! Werkt! Wilde hij nu via het kruisje zijn levensbedreigend zwaargewonde vriend opnieuw onder de helende invloed van God brengen? Ik denk het.
Toen hij het kruis ophing weet ik niet of hij erbij stil gestaan heeft, dat het kruis niet naar het leven van Jezus verwijst, maar naar zijn dood. Jezus stierf aan een kruis. De evangelisten vinden Jezus’ dood nog belangrijker dan zijn leven. In de meeste biografieën wordt de dood van de hoofdpersoon pas in het laatste hoofdstuk vermeld. Zo was het einde, het boek is nu uit.
Bij Jezus is zijn einde een nieuw begin. In de evangeliën en zeker bij Paulus staat Jezus’ dood centraal.
Het kruis is het icoon en het mysterie van het christelijk geloof geworden. Volgens Paulus komt het kruis in het hart van God. Het kruis is een geheim, dat in alle eeuwen en voor alle generaties verborgen is geweest, schrijft Paulus.

Kolossenzen 1 : 26. Maar er is een God in de hemel die mysteries onthult,’ spreekt hij als Joodse Bijbelgeleerde Daniël na. ‘Het geheime plan van God is nu onthuld,’ noteert Paulus.

Hij geeft opening van zaken, een openbaring.

Gedragen
Welke! Met de openbaring van het goddelijke geheim duidt Paulus de schitterende boodschap aan, ook wel evangelie genoemd, waarvoor hij maar liefst 7800 km te voet en 9000 km over zee wilde afleggen. Om de wijsheid Gods, een uitdrukking waarmee hij zijn evangelie ook aanduidde, wereldkundig te maken. Alle ontberingen die hij tijdens zijn zendingsreizen moest ondergaan
nam hij op de koop toe. Nou, dan heb je toch wel het idee dat je de mensen iets te vertellen hebt, denk ik. In zijn preken en brieven gidst de apostel de hoorder en lezer naar de diepere betekenis van het evangelie. Wat onthulde hij? Wat verkondigde hij? Het evangelie à la de apostel Paulus, daar komt ie…
Het kruis, de gekruisigde Jezus vormt het unieke en niet te evenaren gebeuren, dat God ooit in het geheim had bedacht. Schrijf als titel boven deze verborgen en verzwegen goddelijke ideeën ‘Het plan van de liefde’. God wijdde daaraan niet alleen maar de schone woorden van profeten, evangelisten en apostelen, maar hij zelf ging er ook metterdaad mee aan de slag. Hij maakte ze waar. God werd een open boek, zo transparant dat wanneer Hij in Jezus onze geschiedenis binnen komt, mens wordt met het doel te voelen wat het is voor kwetsbare mensen in deze geschapen en gebroken wereld te leven. Hij aanvaardt daarbij de weg van lijden en dood. De liefde van God in de figuur van Jezus is zo tastbaar geworden, dat Hij het niet alleen houdt bij deelname aan de prettige kanten van ons menselijk bestaan, hij laat zich ook in ons lijden en in onze dood meesleuren. Ik geef toe, tot op de bodem de oneindige solidariteit doorgronden, doen we niet. Maar God is met ons tot op het kruis, koopt ons vrij van de zonden en wist ons kwaad uit. Verzoent door het geloof.
Voila, de theologie Gods liefde uit het brein van Paulus na Golgoltha. Wat je eraan hebt? Wie je ook bent, wat je ook met je leven uitgespookt hebt, God houdt van je. Dat is wat anders dan ‘Je bent voor God oké’. We zijn niet oké. Maar ook al gaat het weleens goed mis in mijn leven en moet ik op mijn knieën, dan nog neemt God mij aan. Dan juist neemt hij mij aan. Hij verdraagt mijn zwakheid en kwaad. Ja, Hij vergeeft zelfs. Gedragen door die liefde kun je leven en sterven. ‘Mag het bijzondere cadeau van zijn vriend, het houten kruisje bij het hoofd van Erwin, een rol spelen bij zijn afscheid?’
Vroeg ik zijn ouders nadat hij was overleden.

Het mooiste in mensen
Erwin leefde kort en hij stierf na een vreselijk ongeluk, nog altijd op zoek naar zijn bestemming. Was het de moeite waard geweest? Wat was de zin ervan? Jezus werd 33 jaar en hij stief aan een kruis.
Wat was de zin? Wat is de bedoeling? Dit. Een mens van vlees en bloed die intens lijdt haalt het mooiste bij ons boven, tenminste als we een hart in ons lijf hebben. Een medemens in een situatie van nood, pijn en moeite roept compassie op, mededogen meterdaad. Dat gaat soms heel ver.
In mijn vorige gemeente gaf ik catechisatie aan de jongeren. In de methode stond een waar gebeurd verhaal, over wat Jezus’ lijden aan moois opriep, wat voor impact Jezus’ lijden teweeg had gebracht bij wie ervan hoort. Lutherse theologen spreken van Jezus’ plaatsvervangend lijden. Zijn offer.
Nu het verhaal. Het speelt zich af in Polen tijdens Wereldoorlog Twee. Daar leefde en werkte de priester Maximiliaan Kolbe, die zich in woord en daad verzette tegen de nazi’s. Op de radio en in de kranten viel hij de veroveraar en onderdrukker hevig aan. Hij hielp bij het laten onderduiken van 2000 Joden. Het ging fout.
Op 7 februari 1941 werd Kolbe door de Gestapo ingerekend en naar Warschau overgebracht.
Vanaf mei 1941 zat Kolbe in het naziconcentratiekamp Auschwitz I. Na een vermeende ontsnappingspoging van een gevangene uit de barak van Kolbe werden tien mannen veroordeeld tot de hongerdood in een bunker. Kolbe bood zich aan als plaatsvervanger, als plaatsvervanger voor een vader van twee kinderen. Het tiental werd op 31 juli 1941 ingesloten. Toen op 14 augustus nog steeds vier mannen, onder wie Kolbe, in leven waren, werden zij alsnog vermoord
Het plaatsvervangende lijden van Christus, die onbegrijpelijke en belangeloze, zelf verloochenende liefde, dat offer kan inspireren om in de bres te springen, om plaatsvervangend voor je naaste klappen op te vangen, of zelfs je leven voor de ander over te hebben: Een mysterie.

Ik besluit deze preek niet met een oproep Kolbe na te volgen. Ik eindig met het laatste couplet van Lied 838 uit het Liedboek:

Wij danken U, o liefde groot,
dat Christus is gekomen.
Wij hebben in zijn stervensnood
uw diepste woord vernomen.
Nog klinkt dat woord; het spreekt met macht
en het wordt overal volbracht
waar liefde wordt gegeven,
wij uit uw liefde leven.

Overigens, de zinsnede ‘uw diepste woord’, ‘de liefde van God in Jezus Christus, kan worden weergegeven met een enkel woord: mysterie.

Amen.

Geef een reactie