KERST MET MATTEUS: JOZEF IN HET LICHT

Jozef de timmerman is een ondergeschoven kindje in de protestantse kerken.
In de katholieke kerk draagt hij veel strepen. De heilige Jozef is patroonheilige van timmerlieden, arbeiders, België, Canada, maagden, religieuze communiteiten, echtgenoten, het huisgezin, stervenden en beschermer van de kerk. Tijd om de man van Maria en de adoptievader van Jezus in een protestantse preek voor het voetlicht te zetten.

Jozef is een echte man. Hij vindt prestatie en succes, relaties en de regie hebben belangrijk. Net als bijna iedere man. Aantrekkelijke thema’s voor de mannenbroeders, die vroeger de kerk domineerden. Tegenwoordig laten zij zich minder in met de kerk, dan vrouwen. Aldus een Duits onderzoek.

Jozef is voor mannen een goede reden om zondag naar de kerk te komen. We laten zijn licht op onze prestaties, relaties en regie vallen. Overigens, ook voor vrouwen valt er genoeg te beleven. De Zanggroep werkt mee aan de dienst.

Lezen: Jesaja 7 : 10 – 17 en Matteüs 1 : 18 – 25

‘Haar man Jozef was een rechtschapen mens.’
Matteüs 1: 19

Rust

Een meisje van 12, 13 raakt zwanger. Met de man, die de vader van haar kindje per se niet is, trouwt ze. Voor de buurt het weet staat er een bordje in de tuin: ‘Het is een zoon!’ De baby krijgt een naam. Jezus.

Zo gewoontjes, het zou vannacht bij in ons in de straat kunnen gebeuren.
’t Is dat de vader van het kindje niet de verwekker is, anders zou het geboorteverhaal van Matteüs gewoner dan gewoon zijn. Geen deining die het bevel van keizer Augustus teweeg brengt, zoals in het altijd weer met Kerst verplichte Lucas 2. Geen heilig paar dat in beweging moet komen. Geen gezoek naar een kraamkamer. Nergens opgeschrikte en gehaaste herders op weg. Laat staan de grote lichten van een spectaculaire zwerm aanvliegende en luid zingende engelen. Alles speelt zich in deze versie van het Kerstevangelie af rond de lamp. Rond de open haard zo u wilt, in de huiselijke sfeer, het gezin. Je hebt in Matteüs allereerst een vader, daarna het kindje en tenslotte een moeder. Je kunt wat op de rangorde aan te merken hebben, maar vooruit, ’t Is ook lang geleden. Alleen de naamgeving van de baby doorbreekt de stilte. De vader roept zijn naam: ‘Jezus!’ Hij roept het uit! Daar draait het blijkbaar om.

Na het optuigen van de kerstboom, het aanbrengen van de decoraties binnen en buiten, het schrijven en versturen van de kerstkaarten of e-mails, het inladen van de boodschappen, de planning van de agenda, het bureau driftig leeg gewerkt, nog één telefoontje, en dan… Na alle drukte, hopelijk over een week, ontvangt u de nodige rust en concentratie op het Kind van Bethlehem, op Jezus. Tenslotte zal hij bevrijden van zonden verkondigt Matteüs hoopvol.

Genade

Klaar zijn voor Kerst…..Volgende week zondag echt aan de viering ervan toekomen. Best een hele prestatie. Ik bedoel prestatie niet in de zin van het energiek afwerken van weer één van onze projecten. Daar zijn we goed in.
Restaurants voor het kerstdiner met of zonder kalkoen worden geboekt, familiebezoeken afgesproken, duizenden kerstbomen zijn omgehakt en verkocht, de enige kerkdienst van het jaar voor het gros van de Nederlanders in de agenda genoteerd, de post heeft maatregelen genomen om de stroom aan kerstkaarten aan te kunnen. Kinderen spuiten nepsneeuw op de ruiten.
Kerstliedjes klinken. Dit kunnen we allemaal!

Het is voor ons een hele prestatie om stil te worden, stil te vallen, ontvankelijk te worden en Jezus als een geschenk te ontvangen. Hem als Heer en Heiland uit de hemel in onze schoot op te vangen. En ‘God, dank U wel!’ te zeggen. Ik denk aan de man Jozef, die niet de gebruikelijke prestatie hoefde te leveren bij de verwekking van het kind. Matteüs heeft het over de genesis, de wording van Jezus. God schuift voor de oorsprong van Jezus de man, die zo nodig wil presteren op het werk, op het sportveld, in bed, in de kerk, genadeloos opzij. Wie is dan de dader? De oorsprong van het kind is uit de heilige Geest, schrijft Matteüs. Hij is het project van God. De verwekking van het Kind van Bethlehem is geen slaapkamergeheim maar een mysterie. Geen verdienste onzerzijds. We zijn het wonderlijke, de maagdelijke geboorte gaan noemen.

Ga het Kerstfeest niet in de eerste plaats vieren als een prestatie, of zelfs prestigeproject, opgekrikt met sneeuw, kaarsjes en wat al niet meer. Ga in zee met een mysterie dat u op het puntje van de kerkbank laat zitten. Laat de hersenen even met rust en zing over het wonder! God zelf maakt een nieuw begin van liefde en vergeving met de schepping van zijn Zoon. Het feest wordt uitbundiger als wij God als gulle geven tegemoet treden! Het feest wordt verrassender als wij niet alles herleiden tot ons eigen kennen en kunnen. Er bestaat ook altijd nog zo iets als genade. Iets valt je toe. Dat heet een geschenk.
Jezus en waar hij voor staat is inderdaad een geschenk uit de hemel.Hij valt ons van Godswege zomaar in de schoot. Wie te veel zelf wil doen, uit eigen kracht, kan moeilijker ontvangen. En wie wil er geen Kerstcadeau? Het komt niet aan op hoe hard we werken en hoe veel we doen. Het komt aan op de bron van waaruit we het kerstfeest gaan vieren. Dat besef ontspant! Rust. Stille nacht, heilige nacht.

Regie.

Met Kerst presteren en een project realiseren? Nee, het feest van de geboorte van Jezus Christus aannemen. Komt dat even goed uit dat de meesten van ons vrij zijn. Niet naar het werk, niet naar school. Zo min mogelijk verplichtingen. Niet geregisseerd worden door de agenda of door degene die boven je gesteld is. Heerlijk! Vrij! In zo’n vakantie kun je voor een groot deel zelf bepalen hoe je de dagen in wilt delen en in wilt vullen. Eigen baas zijn over de uren geeft een gevoel van vrijheid en onafhankelijkheid. Het voelt goed als je zelf de regie in handen hebt. De regisseur zijn van je eigen leven, van je eigen toekomst. We willen het allemaal denk ik. Zeggenschap hebben over ons eigen leven en niet te vergeten over eigen dood hoort helemaal bij onze samenleving. Autonoom zijn.

Vooral mannen hebben de behoefte om zelf de regie te bepalen. Heeft hij op een terrein niet de regie, zoals op het werk of in de kerk, dan kan hij zich afzijdig houden en op zoek gaan naar een eigen wereld, waarin hij wel de regie heeft. Boeiend om te zien hoe de man Jozef zijn leven regisseert door de regie van God te accepteren. Jozef wellicht achter in de twintig was bij contract ondertrouwd met Maria, een kind-vrouw. Na haar eerste menstruatie zou ze als zijn echtgenote haar intrek bij hem nemen en zijn bed delen. En dan hoor ik het haar stamelend al tegen hem zeggen: ‘Ik ben zwanger en je weet dat jij niet de vader bent.’ Het zal maar door je vrouw tegen je gezegd worden! Ontrouw, het zal als man maar tegen je gezegd worden! De wereld is te klein.

Als Maria een gezegende onder de vrouwen is, dan is Jozef een vernederde onder de mannen. Zij heeft het contract verbroken door overspel en hij is in zijn eer aangetast. In plaats dat hij deze zondares in een openbaar proces aan de schandpaal laat nagelen, – welke man wil haar daarna nog hebben? – besluit hij haar in stilte te verstoten. In het geheim, in de privésfeer wil hij zijn scheidingsbrief schrijven. Hij beschermt haar tegen de sociale ellende van het Midden-Oosten. Jozef doet meer dan je van een normale man onder die omstandigheden mag verwachten. Jozef is dan ook een rechtvaardige. Jezus heeft een tsaddiek als vader. Niet ieder kind kan helaas zeggen dat zijn vader op Jozef lijkt!

Dan neemt God de regie. Jozef moet een andere richting inslaan. Via het medium van een droom, waarin een engel als boodschapper van God optreedt, wordt de oorsprong het nieuwe leven bekend gemaakt. Het wordt Jozef duidelijk gemaakt dat het kind in de schoot van Maria de zoon van God is.
Hij moet haar toch huwen. Hij krijgt prenataal de naam van de baby ingefluisterd. ‘Noem hem Jezus!’ Hij noemt hem Jezus. De tsadiek Jozef gehoorzaamt uiteraard het Woord van God. Daar is hij nu eenmaal een rechtvaardige voor. Met Kerst krijgen we regieaanwijzingen uit de hemel hoe we ons leven kunnen aansturen. Kerstfeest is het feest van willen luisteren.
Het evangelie ontvangen. Het evangelie gehoorzamen. Om voor onze naaste en de wereld meer dan het gewone te doen. Om liefde en recht vorm en inhoud te geven.

Relaties

Kerstfeest is het feest van Jezus, van genade, van het evangelie horen en natuurlijk van fijne relaties. Reken maar dat het diep, diep, diep in ons zit, het kerstverlangen naar onze dierbaren. Iedereen bij elkaar. Geen ruzie!
Het gezin compleet. Weer eens samen in de kerk. Harmonie. Vrienden. Buren.
Geen breuken en brokken. Mensen die in onvrede met elkaar leven bij elkaar gebracht. Alles goed in de straat. En zo de vrede van God, zijn sjaloom als een warme deken om ons heen voelen.

Jozef, als de rechtvaardige en luisterend naar het Woord God, gaat voor het herstel van zijn relatie met Maria. Hij bespaart haar een vernedering. Uit respect voor moeder en kind onthoudt hij zich verder van seksuele activiteiten tijdens de zwangerschap. Jozef is de eerste in het evangelie die de waarden en normen van zijn grote adoptiezoon Jezus Christus in de praktijk brengt. Hij beschermt haar. Hij respecteert haar. Hij blijft haar trouw. Hij brengt hogere gerechtigheid dan de letter van de wet in de praktijk. Jezus, zijn zoon, zette een streep door bot, religieus wetticisme. Hij onderwees zijn volgelingen in de kracht van de liefde, zoals op die dag toen hij het opnam voor een vrouw die men, betrapt op overspel, wilde stenigen op grond van de godsdienstige wetten. ‘Wie zonder zonde is, werpe de eerste steen,’ gaat Jezus hun onmenselijkheid te lijf. Had zoon Jezus deze compassie van zijn adoptievader Jozef geleerd? De menslievendheid van Jozef en Jezus wijzen ons een weg in onze omgang met onze naaste.

En dan is er zijn pasgeboren zoon. Op het moment dat Maria haar baby ter wereld brengt, – zo moet het gegaan zijn – pakt hij het jongetje in zijn armen, als ware het zijn eigen kind en roept hij als adoptieformule de naam over het jongetje uit: ‘Jezus, jij bent mijn zoon.’ Dan heeft hij het belangrijkste gedaan wat hij als Joodse vader moest doen: dit kind aanvaarden door zijn naam hardop uit te spreken: Jezus! Ook al bindt de band van het bloed vader en zoon niet samen, het is de zoon van een Ander, Jozef accepteert Jezus als zijn eigen zoon.

Op Kerstmorgen vieren we de geboorte van Jezus in een kring van mensen die een relatie met elkaar hebben. Niet in de eerste plaats omdat men familie van elkaar is. Dat kan. Hoeft niet. We noemen elkaar desondanks broeder en zuster omwille van Jezus die ons aanvaardt, ongeacht onze afkomst, geslacht, geaardheid, ontwikkeling, huidskleur of wat dies meer zij. Hij geeft ons aan elkaar.

Immanuël

Vanmorgen hebben we het geboorteverhaal van Matteüs gelezen en bepreekt.
Alles speelt zich bij Matteüs af rond de lamp, in de huiselijke sfeer. Gewoon thuis. Alledaags. Een vader, een moeder, een kind. Zo gewoon, het kan vannacht bij ons in de straat gebeuren.

Matteüs doet wat de andere evangelisten niet doen. Hij zet Jozef prominent in de schijnwerpers. Uiteindelijk glijdt deze schijnwerper weg naar de zoon, Jezus. Jozef en Maria, iedereen die hem volgt mag zich gedragen weten door de belofte die zijn bijnaam inhoudt: Hij is Immanuël: God met ons. Hij is als geen andere betrokken op ons leven en er is geen die zoveel om ons geeft. De Heer is bij ons met zijn kracht en zegen.

Geef een reactie