JE HOEFT NIET KNAP TE ZIJN OM MOOI TE WEZEN

Leven uit het geloof is meer een kwestie van karaktervorming geworden, dan van het leren en toepassen van geboden en beginselen. Het is een plek waar de volgelingen van Jezus zich oefenen in deugden als liefde, vreugde en vrede, geduld, vriendelijkheid en goedheid, geloof, zachtmoedigheid en zelfbeheersing. De preek spitst zich toe op Galaten 5 : 22 en 23. Paulus schaart in zijn brief aan de Galaten deze reeks van negen onder de vrucht van de Geest.
De vraag hierbij is of deze overstap van letter naar Geest werkt. Ja, karaktervorming werkt! De Bijbelse boodschap luidt, dat de Geest van God bezig is om ons zo te vormen, dat we zijn beeld weer gaan vertonen, dat we gaan lijken op de mooiste mens die ooit op aarde geleefd heeft: Jezus!

Lezen: Hosea 14 : 4 – 9 en Galaten 5 : 13 – 25

Maar de vrucht van de Geest is liefde.

Galaten 5 : 22

Mooi en lelijk

De kunst beeldt Paulus, de schrijver van de Galatenbrief, af als een man met een lang, smal, bijna mager te noemen gezicht, een lange neus, zwart, sluik haar, meestal lang, vaak met een kalend voorhoofd en een lange, ietwat onverzorgd lijkende baard in plukken. Bepaald geen schoonheid! Zou Paulus met zo’n uiterlijk wel in de spiegel hebben durven kijken? Volgens mij geen probleem. De apostel was er vast van overtuigd dat ware schoonheid van binnen zit. Een mooi mens is, een mens met een mooi karakter. Ik noem: authentiek, eerlijk, vriendelijk, geduldig, liefdevol. Zonder knap te wezen, kun je mooi zijn.
Zo kijkt God er in ieder geval tegenaan.

Sleutelen aan karakters

Of Paulus in tegenstelling tot zijn niet zo fraaie uiterlijk, dan wel een fraai karakter bezat? Hij een fijn mens? Geloof het maar niet, laten kunstenaars die hem portretteerden zien. Paulus wordt afgebeeld als een typische cholericus: opvliegend, onbeheerst, of zoals hij zichzelf omschrijft ‘een doorn in het vlees’. Betekent dat zoiets als: ‘Ik ben een lastig portret’? Uit zijn brieven blijkt inderdaad dat hij qua karakter niet op zijn voorbeeld lijkt, Jezus, de mooiste mens van de wereld: liefdevol, verdraagzaam, vredig. Volgens Paulus kan hij gelukkig van binnen veranderen. Zijn boodschap is dat God bezig is om christenen zo om te vormen, dat ze gaan lijken op Jezus Christus naar wie ze heten. Hij somt negen karaktertrekken op, waaraan gesleuteld kan worden om ze te profileren: liefde, vreugde en vrede, geduld, vriendelijkheid en goedheid, geloof, zachtmoedigheid en zelfbeheersing. Paulus blijkt optimistisch gestemd over deze karaktervorming. ‘Wij veranderen stap voor stap in nieuwe mensen, we gaan steeds meer lijken op onze hemelse Heer,’ schrijft hij aan christenen in Korinte. Nu komt het! De Geest vernieuwt mensen van binnen. Met Geest bedoelt hij de heilige Geest, de Geest van God. Goed nieuws voor mensen die zichzelf van binnen lelijk vinden! De Geest gaat aan de binnenkant beitelen, schaven, schuren polijsten. Je mag een mooi mens worden!

De heilige Geest aan zet

Paulus is een mens met hebbelijkheden en onhebbelijkheden geweest. Niets menselijks was hem vreemd. We kennen net als hij onze worstelingen met onze slechte kantjes. We kampen met ongeduld, egoïsme, liefdeloosheid of een veroordelende houding. Wie wil er niet van de scherpe kantjes af? Werk aan winkel dus! Actie! Nee, wij gaan vandaag niet het volgende project opstarten. Weer presteren. Onszelf verbeteren. Paulus hield in eerste instantie zijn opvliegende aard in bedwang door zich fanatiek te houden aan de vele, vele regels en rituelen van het geloof, die hij van thuis uit had meegekregen.
Ik doe het zelf! Best veel werk! ‘Jullie weten dat ik vroeger volgens de Joodse wet leefde,’ schrijft hij in de brief aan de Galaten. ‘Ik wist veel meer over de Joodse godsdienst dan de meeste Joden van mijn leeftijd. Ik hield met heel precies aan alle wetten van onze voorouders.’ De levensweg met iedere meter gemarkeerd door een gebod of verbod heeft hij op een geluksmoment door het geloof in Jezus verlaten. Het werkte niet. De klus om een beter mens te worden, kon hij zelf niet klaren. Overboord met de steriele regels uit mijn religieuze wetboeken! Eindelijk vrij! Pas op, niet nu de fout in gaan! Een gesloten wetboek betekent geen vrijbrief om maar raak te leven. Voortaan laat Paulus zich niet meer door de regeltjes aansturen, maar door de Geest van Jezus Christus in hem, of de Geest van God, maar dat is hetzelfde. Hij raadt het iedereen aan. ‘Luister naar de Geest,’ schrijft hij. ‘Stem je leven op de Geest met hoofdletter geschreven af.’ De Geest die op het Pinksterfeest in Jeruzalem met bakken uit de hemel is komen zetten, weet van wanten. Echt waar! Onder zijn leiding komen uit de verf: liefde, vreugde, vrede, geduld, vriendelijkheid, goedheid, geloof, zachtmoedigheid en zelfbeheersing. Paulus noemt dit mooie de vrucht van de Geest. Die morele deugden en vele andere groeien onder zijn invloed in ons. Ons bescheiden aandeel? Het mag geen naam hebben. ‘Ik heb geplant’, schrijft Paulus ergens, zijn collega Apollos heeft water gegeven, maar God heeft doen groeien! Voor de duidelijkheid: alle mensen of ze nu binnen of buiten kerk verkeren, alle mensen kunnen de mooie karaktertrekken, die ze van hun Schepper hebben ontvangen ontwikkelen, voor christenen, voor ons, is de gerichtheid op Jezus Christus en de groei-invloed van zijn Geest de belangrijkste bron van de profilering van het allerbeste in ons. Ja, mensen beschikken naast goede karaktereigenschappen, ook over slechte eigenschappen. Klopt. Maar dat hij een zondig wezen is, om het in de taal van een strenge Paulus te zeggen, wil niet zeggen, dat deze erkenning moet leiden tot een klimaat van scepsis, pessimisme en negativisme. Met het vertrouwen in de groei van de ‘de vrucht van de Geest, dat is de liefde,’ klaart een benauwende lucht op. Echt een geschenk uit de hemel!

Tweestrijd

De invloed van de Geest van God om van ons mooie mensen te maken, ondervindt wel tegenwerking, merkt Paulus bij zichzelf. ’t Gaat niet van een leien dakje. Hij stuit op een tegenstander van formaat. ‘Ons dikke ik!’ om Rutte te citeren. Tegenover de Geest staat namelijk de tegenwerkende macht van onze menselijke zwakheid en sterfelijkheid; tel daar bij op, in Bijbelse termen gesproken, onze zondigheid en ontrouw tegenover God. Een christelijke kunstschilder brengt de strijd, die de Geest ondervindt als hij aan de gang wil, in beeld. Hij schildert een mensfiguur. Zijn lichaam vormt een kooi voor twee vogels, een zwarte en een witte. De zwarte staat voor ons aangeboren willetje, onze menselijke natuur, die volgens Paulus met gemak een lange black list genereert: slecht gedrag, verboden seks, vereren van afgoden, occultisme, jaloersheid, zelfzucht, kliekvorming, ruzie, heet gebakerd zijn, vijandschap, drankmisbruik, helemaal los gaan, enz, enz. ‘Wie zich aan deze dingen overgeven, zullen geen deel hebben aan het Koninkrijk van God,’ waarschuwt Paulus. De witte vogel is op een gegeven moment de kooi binnen gevlogen. De witte vogel is een duif en de duif staat voor de Geest die in mensen wil wonen. De twee beesten in de kooi vliegen op het schilderij wild op elkaar in. Hun snavels kruisen zich als degens, terwijl hun veren in het rond dwarrelen. De Geest van God en kwade karaktertrekken gaan in ons hoofd, hart en handen de strijd aan met elkaar. Wie zou er van de twee vogels winnen? Wit of zwart? De engel of de demon. ‘Geest of vlees,’ is de tegenstelling die Paulus formuleert. Op het schilderij staat het gezicht van de mens in een tweestrijd verwikkeld, niet bepaald vrolijk, onzeker over een goede afloop als hij is. Misschien moet hij denken aan een episode uit de wereldgeschiedenis, waar we niet bepaald trots op zijn: ‘Er is geen enkele garantie, dat der kleine Hans, die de lieveling van de hele buurt was en zo’n schat van een jongen, niet enkele jaren laten de beul van Bergen – Belsen werd,’ las ik.
De realist Paulus schrijft over de uitkomst van de tweestrijd tussen zwart en wit: ‘Het goede te willen zit wel in me.’ Maar het ook daadwerkelijk te doen is een heel ander verhaal. Hij concludeert als ervaringsdeskundige mismoedig: ‘God, ik zelf ben er niet toe in staat!’ De zwarte vogel is me te sterk, het beest te gemeen, te dominant. De kerkvader Augustinus formuleert het kort en bondig: ‘Ik kan niet niet-zondigen.’ Mijn wil is te zwak. Nee, ’t is hopeloos: mijn wil staat verkeerd afgestemd. ‘Ongelukkige man die ik ben!’ roept de apostel in de Romeinen 7 vertwijfeld uit. ‘Wie zal mij bevrijden van dit bestaan ten dode?’
Sinds Pinksteren is de Geest in overvloed aanwezig, een kracht uit de hemel, die wil huizen in ons binnenste en met een nieuwe wind wil laten waaien, zodat het positieve in ons karakter aan invloed kan winnen. Karaktervorming is mogelijk door open te staan voor en ons over te geven aan de Geest van God!
Een toepasselijk lied in dit verband is het bekende: ‘Kom, heilige Geest, gij vogel Gods, daal neer waar Gij wordt verwacht. Verschijn lichtengel, in de nacht van onze geest, verward en trots.’

Trainen

Zich ontwikkelen tot een karaktervoller mens onder invloed van de Geest van God, kost tijd, veel tijd. Het is een proces. Een driftige Mozes slaat een Egyptenaar in zijn woede morsdood. Toch noemt de Bijbel hem de zachtmoedigste man op aarde. Maar ja, daar gingen wel 40 jaren van bezinning en oefening bij de schapen in de woestijn van Midjan aan vooraf. Leven door de Geest komt niet even uit de lucht vallen. De groei en bloei van de deugden ‘liefde, vreugde en vrede, geduld, vriendelijkheid en goedheid, geloof, zachtmoedigheid en zelfbeheersing’ vragen van ons om een leven lang te verblijven op de goede plek, op de juiste oefenplek. Mag ik u adviseren? De kerk! Wie gaat backpacken in verre landen, vormt zijn karakter door de ontmoeting met wie op zijn pad komen. Zelfstandigheid, initiatief, vindingrijkheid, openheid. Reizen maakt tot meer mens. Trek met dat doel voor ogen met je kerk op! Wie meedoet, backpackt, reist als het ware mee door het Verhaal, uiteraard met hoofdletter geschreven. Het land? Het Verhaal heet en is Israël. Dé inwoner waar je zeker een ontmoeting mee moet zien te arrangeren? Het Verhaal heet en is Jezus. Dat Verhaal bereikt haar hoogtepunt in het kruis en maakt door de opstanding blijvende indruk. Wie met de kerk mee reist, beleeft het Verhaal, omdat het ter plekke wordt verteld in de geloofsgemeenschap, gevierd in doop en avondmaal verkondigd in de preek en handen en voeten krijgt in de pastorale en diaconale activiteiten. Dat Verhaal vormt een mens! En kijken! Door te observeren en te doen, wat je medereizigers die Jezus volgen doen, door de vrucht van de Geest in hun leven te zien en te imiteren, oefen je het goede in je. En als het allemaal goed uitpakt ontwikkel je in het krachtveld van het Verhaal en de Geest die daarin en daaruit spreekt de liefde, waar het volgens Paulus allemaal om draait, in het Jodendom, in het christendom. In welk geloof in welk ongeloof eigenlijk niet? De bedoelde liefde heet in de Bijbel bij uitstek de karaktertrek van God te zijn. De liefde als vrucht van de Geest mag best heel bijzonder genoemd worden. Die liefde sluit niemand uit. Je houdt van je partner, van je vriend, van je kind, maar ook van de vreemdeling, zelfs van je vijand. Die liefde omhelst werkelijk iedereen. Denk ook even aan nog een abnormaal trekje: de liefde zet zich onvoorwaardelijk in voor iedereen, zonder verplichting, zonder iets terug te verwachten. Ze is onzelfzuchtig. Een bijzondere liefde, zoals een onzelfzuchtige liefde, die zich zonder uitzondering richt op iedereen, vraagt om een intense en langdurige training. Maar het resultaat mag er zijn. Wat dacht u van Nobelprijswinnaars voor de vrede ?

Schoonheid zit van buiten

Met het gezegde ‘Schoonheid zit van binnen’ begon de preek over Paulus en de vrucht van de Geest. Ik eindig met het tegenover gestelde: ‘Schoonheid zit van buiten’. Een mooi mens is voor God een mens bij wie de mooie karaktereigenschappen, in Galaten 5 staan er negen stuks, domineren. Je hoeft niet knap te zijn om mooi te wezen. Klopt! Maar vindt Paulus, het zou mooi zijn als de innerlijke schoonheid ook aan de buitenkant te zien zou zijn. De liefde en alle andere deugden in haar kielzog mogen gezien worden. Niet om daarmee je ziel en zaligheid te verdienen. Niet om bij God in een beter blaadje te komen staan. Paulus wil graag, dat zijn lezers in hun omgeving bekend staan als leesbare brieven van Jezus Christus, zodat de wereld weet en ervaart, dat Gods Geest heel wat mans is.

Geef een reactie