Geniet van alle dagen

In deze zonnige zomerperiode is ‘Bijbels genieten’ een geknipt thema voor de dienst van aanstaande zondag. De Bijbel staat vol genot en geluk. Als God de Schepper één ding voor ogen staat, dan is het dat wel.

Voor de preek met veel licht is gekozen voor woorden van Prediker. Een gewaagde keuze, dat wel. Prediker staat bekend als een aartspessimist. Maar juist tegen de achtergrond van zijn sombere gedachten, licht zijn wijze raad des te intenser op. ‘Geniet van alle dagen van het leven, die God je heeft gegeven!’ luidt zijn les in levenskunst. Ook een somberaar als Prediker ontdekte lichtplekken in het donker. Dat klinkt voor iedereen veelbelovend.

Een preek met veel licht is wat anders dan een lichte preek. Prediker staat garant voor diepgang. Met zijn wijsheid krijg je echt wat mee naar huis.

En voor op vakantie!

Lezingen: Prediker 9 : 7 – 12 en Matteüs 6 : 25 – 34

Geniet van alle dagen van het leven, die God je heeft gegeven.’

                                                                                 Prediker 9 : 9

Inleiding

‘Of ik voor deze zomerse dag een preek met veel licht zou kunnen maken.’ Na wat bladeren in de Bijbel koos ik voor Prediker, wat een gewaagde keuze is. Hij staat als de grootste aartspessimist in de Bijbel bekend. Prediker kan inderdaad somberen en zijn lezers een donkere bril op de neus zetten. Maar juist tegen deze depressieve achtergrond licht zijn wijsheid over Bijbels genieten des te sterker op.

Hij adviseert: ‘Geniet van alle dagen van het leven, die God je heeft gegeven.’ Prediker kan ook het zonnetje in huis zijn.

Depressief

Eerst iets over zijn somberheid. Dan hebben we dat vast gehad. Het heeft er veel van weg dat Prediker tijdens een vakantie op de Schotse eilanden, waar aanhoudende depressies de stemming van vakantiegangers naar een absoluut dieptepunt voeren, zijn wijsheden heeft opgedaan. Hij schrijft: ‘Beste leerlingen…..’ -Hij was een wijsheidsleraar uit Israël met discipelen net zoals Jezus had- ‘Beste leerlingen….’ ‘Over al die dingen heb ik nagedacht. Ik heb het allemaal onderzocht.’ En volgens mij is het leven net zo onvoorspelbaar en wisselvalling als het weer, je moet niet denken dat je er ook maar enige vat op hebt en weet je de dood verknoeit uiteindelijk alles. En wij ons maar uit de naad werken, gaat hij verder, zwoegen,  onder deze  dreigende wolken van tijd en toeval. Waar doe je het eigenlijk allemaal voor? Wie heeft er echt  zin in een bestaan onder zoveel bewolking? Niemand krijgt  de loop der dingen onder controle en de enige zekerheid die we hebben is onze dood, zegt Prediker. Is dit nog leuk? ‘Nee,’ sombert Prediker, ‘ons menselijk bestaan is eigenlijk diep triest. Een zinloos tranendal is het hier.

En dan spreekt hij de beroemde woorden ‘ijdelheid der ijdelheid’ uit.

In de nieuwe vertaling staat ‘lucht en leegte’. Nul komma nul.

Prediker, Qohèlet in het Hebreeuws, observeert, verzamelt levenswijsheden die hij vervolgens zijn leerlingen rauw voor de voeten werpt. Hij provoceert met scherpe en uitvergrote standpunten, daagt uit met wijsheden en hier en daar een dwaasheidje ertussen door. ‘Kom maar op!’ Hij hoopt door de discussie een bijdrage te kunnen leveren aan  hun geestelijke vorming. Dit moet u dus weten: Prediker speelt een spel

met zijn studenten en met ons. Hij wil discussiëren op het scherpst van de snede over de zin van ons kwetsbare, bij tijd en wijle donkere bestaan. Hij prikkelt ons om op zoek te gaan naar de lichtplekken.

Waar is het mooi weer? Nou, u hoeft er niet ver voor te reizen!

U kunt er gewoon thuis voor blijven. De zon kan overal gaan schijnen.

 De zon  

Na Predikers gespeelde of toch ook een schep reële zwaarmoedigheid, -in het hiernamaals wordt het straks niet beter, stelt hij boud, er is bij hem, schrik niet, geen hemel- schuift hij in de les ineens het wolkendek opzij en laat hij de zon doorbreken. Er is hier ondanks  alle narigheid hoop, mensen! Zolang er leven is, is er hoop, zegt hij. Hij heft het glas en brengt een toost uit: ‘Lechaijim!’

Op het leven! Beste student, beste Bijbellezer, het leven is zo voorbij vandaar het volgende bevel, jazeker bevel. Ik zeg je: ‘Geniet van het leven! ‘Geniet van het brood dat je eet en van de wijn die je drinkt!’

Draag altijd mooie kleren! Witte kleren staat er letterlijk, wit in tegenstelling tot zwart, de kleur van de rouw. Zorg ervoor dat je lekker ruikt! Zalf je hoofd met olie staat er letterlijk wat doet denken aan een oosters feest en vreugde. Geniet van het leven met de vrouw van wie je houdt! Erotiek en sexualiteit, het Bijbelboek Hooglied gaat over niets anders. Geniet daarom van elke dag! ‘Dat is het enige wat je hebt in het leven. Verder is het alleen maar werken en werken en werken,’ verklaart hij de reden van de-pluk-de-dag-met-alle-kracht-mentaliteit.

 Tegengas

‘Nou, nou, kan dit carpe diem wel in de Bijbel?’ Een ernstige gelovige kan doorgaans niet zo goed uit de voeten met dit toch ietwat genotzuchtig advies van de Prediker. ‘Geniet van het leven!’ luidt zijn consult. ‘Eet en drink!’ ‘Wees mooi!’ maakt hij reclame. Onwijs, toch!

’t Klinkt nogal oppervlakkig. Zo van: zet de bloemetjes maar eens lekker buiten. Is er niet meer? Van Maarten Luther mocht de Bijbel het best met één Bijbelboek minder doen. Hij mistte Christus en de redding van de zondaar in het hele verhaal. Sobere gelovigen vrezen  carnavaleske toestanden. Hadden de rabbijn zich dan toch vergist

toen zij het boek Prediker als heilig Geschrift opnamen in de canon van de Tenach, van het Oude Testament? Nee, echt niet! Genieten van het hiernumaals, is Joods, oudtestamentisch, is nieuwtestamentisch, is puur Bijbels. Genieten, dat stond de Schepper voor ogen toen hij de hemel en een schitterende blauwgroene aarde schiep. Hij bracht de mens, Adam en Eva, tot leven in een lusthof,

genaamd het paradijs, waar zij genoten van bloemen en vruchten,

van de dieren en van elkaar. ‘Wanneer je je aan eten en drinken te goed doet en geniet van al het goede, is dat een geschenk van God,’

geeft Prediker zijn studenten les. Met dit ‘genieten van het goede’ verwijst hij naar de schepping die de Schepper evalueerde met de woorden ‘En zie het is goed!’ Tof. Wat heet licht? We zijn door God onze Schepper bestemd voor het goede leven hier en nu!

Genieten

Oké, licht gevonden. Nu echt ervan genieten! Bijbels genieten.

Zodat God waarderend kan spreken: ‘En zie het is goed!’ Hoe doen we dat? Kijken! Het Hebreeuwse woord voor genieten hangt samen met het woord ‘zien’. In Psalm 7 staat ‘Wie zal ons het goede doen zien?’ De psalmist bedoelt niet ‘wie laat het ons zien’, maar

‘wie helpt ons er van te genieten?’ ‘wie maakt ons gelukkig?’

Genieten is een vorm van zien, echt zien, intens zien, zoals een kunstenaar de wereld aanschouwt. Vincent van Gogh schreef in een brief aan zijn broer Theo: ‘Ik zie dat de natuur mij iets gezegd heeft.’

Bij het intens kijken verlies je je in de klaproos langs de kant van de weg om maar iets moois te noemen. Hoe doen we dat dus? Kijken!

Wat moeten we vooral doen? Zo weinig mogelijk, alstublieft! ‘Slow your life!’ Vertraag je leven! Onthaast! Sta stil voor aandacht! En geniet. Als u wil weten waarom God aan Israël de sabbat heeft gegeven? Juist, om te genieten. In Jesaja 58 staat: ‘Gun je voeten de rust op sabbat, noem hem een dag van vreugde, staak je dagelijkse bezigheden, doe geen zaken en dan zul je vreugde aan Mij beleven

en Ik zal je laten genieten van het land dat ik je in eigendom zal geven.’ Lees voor sabbat, zondag. Sta stil en het goede leven komt naar je toe van de kant van God. In de avondstilte zitten en niets doen. Een spelend kind. Je in de rust laten trekken en alle to-dolijstjes in je hoofd versnipperen. Je mobieltje wegleggen. Je e-mail niet checken. Even verhuizen naar een andere planeet. Het heeft geen zin gretig naar je toe te halen alles wat je volgens de reclames voor genot kunt en moet zien te bemachtigen. Zo werkt het niet. Rechtgeaarde protestanten hebben het genieten onder de knie.

Alle drukte en prestaties loslaten en je overgeven hangt samen met de het hart van de Reformatie. Luther en Calvijn leerden ons,

dat we alleen echt de weg van Christus gaan als we alles uit onze handen laten vallen en de lege handen van het geloof opheffen als een gebed. Laat je de genade van God geven! Laat jezelf en je werken los. Dat is het. Loslaten en je verliezen in het leven als een geschenk van God. Kortom: hier geldt de wet van de tarwekorrel. Sterven aan jezelf. Wat moeten we dus vooral doen? Zo weinig mogelijk! Eigenlijk niets. Het je laten overkomen. Wat moeten we er voor laten? Voor een aantal van ons geldt denk ik heel veel! Aan genieten toekomen is verdraaid lastig in onze prestatiemaatschappij, in onze prestatiekerken! Een collega vertelde: ‘Ik heb pas een boekje gekregen met de titel When I Relax I Feel Guilty. ‘Wanneer ik niets doe voel ik me schuldig.’ Dat moeten we er dus voor laten. Best even wennen.

Geborgen bij God

Boven de wereld waarin wij ronddolen hangt  volgens Predikers onderwijs zware bewolking. Voor discussiedoeleinden schetst hij een depressief beeld. ‘Joh, de doden worden echt wel snel vergeten,’ prikkelt hij zijn studenten. Ieder mens wacht hetzelfde lot, het hart is vol kwaad en dwaasheid en het leven is niet maakbaar. De snelle hardloper is niet zeker van de overwinning. Tijd en toeval regeren.

Punt uit. En nou jullie! Oké! ‘Beste Prediker, plotseling kan de lucht inderdaad betrekken door wat ons overvalt en snel ook. Die ervaring delen we met jou. Omdat je filosofisch bent aangelegd, zal ik een moderne collega van je citeren. De filosoof Paul Tillich spreekt over drie angsten, die in het donker als duveltjes uit het doosje ons schrik aanjagen. Angst voor zinloosheid, angst voor de dood en angst voor schuld. Heftig! En je weet het: angstige mensen kunnen verre van genieten. Angst heeft hetzelfde effect als een donkere bril. Je ziet alles somber in. Bij angst heerst de onrust, haast, ongeconcentreerdheid, een onveilig gevoel. Alleen wie vrede en veiligheid ervaart, geniet optimaal van wat zich aandient, toch Prediker? Zo zitten we in elkaar. Waar vinden we voldoende innerlijke vrede en veiligheid om ons te verliezen in wat het leven te bieden heeft, Prediker?’ ‘Goede vraag. Ik heb de volgende levenswijsheid uit het leven gegrepen voor je.’ ‘Luister!’ ‘Je kunt beter met zijn tweeën dan alleen zijn, want k– dat is zeker –

samen zwoegen loont. Wanneer twee vrienden samen zijn en een van beiden valt, helpt de ander hem weer overeind, maar wie alleen is en ten val komt is beklagenswaardig, want hij heeft niemand die hem op de been helpt. Wanneer je bij elkaar slaapt, geef je warmte aan elkaar, maar hoe krijgt iemand die alleen slaapt het ooit warm? 

En iemand die alleen is kan zich niet verdedigen, wanneer hij aangevallen wordt, maar met zijn tweeën houd je stand.’ ‘Je naaste die er voor wil zijn geeft een veilig gevoel.’ Samen genieten dus!

‘Dat is het, Prediker?’ ‘Nee, ik ben nog niet klaar.’ ‘Luister!’ ‘Het is helemaal waar dat God in mijn levensbeschouwing best op afstand staat. Hij is een Schepper en de grote Regisseur die onzichtbaar ver weg en onnavolgbaar de loop der dingen bepaalt. Denk ik. Ik heb ook niet het idee dat mijn goedheid of slechtheid,  zelfs mijn geloof

ook maar enige invloed op zijn regie uitoefent. Soms denk ik wel eens: ik doe er niet toe. Hij gaat gewoon zijn gang, zijn ondoorgrondelijke gang, autoritair. Maar diep, diep van binnen weet ik op de een of andere manier, dat Hij met ons meegaat. Er is!

Als ik aan die God probeer te denken voel ik geborgenheid. Ik voel soms even zijn warmte, want ik denk, ik geloof, ik hoop, dat Hij de zon van mijn bestaan is. ‘Op dat moment geniet ik. Van God. Van de dingen om me heen. De mensen.’ ‘Dat zeg je treffend, Prediker, zo sta ik er ook vaak in.’ ‘En weet je plots moet ik denken aan een verhaal waarin alles wat je ons aan wijsheid wil leren samenkomt.

Een man hoorde dat hij ernstig ziek was. Hij zou nog één keer de bomen groen mogen zien worden. Toen de lente aanbrak  vertelde hij aan het bezoek hoe intens hij achter het raam genoot van het ontwaken van de natuur, blad na blad. Zo simpel. Zo mooi. Hij had eigenlijk alles al losgelaten en kreeg het toen op verrassende wijze

weer terug van God, bij wie hij zich geborgen wist. Hij zag het!

Geef een reactie