Zondag 23 augustus 2015

Het thema van de diaconale accentdienst
Elia profeteert aan een weduwe uit de Fenicische stad Sarefat dat aan haar een wonder zal geschieden. De pot met meel in haar huis zal niet opraken, evenmin als de kruik olie. Elia blijkt in staat om in Gods naam een wonder te verrichten. Waartoe ‘mannen en vrouwen van God’ al niet tot in staat zijn! Het thema: ‘Jong en oud’.

1Kon17 : 16
‘Er was meel in de pot en de oliekruik raakte niet leeg, zoals de HEER bij monde van Elia had beloofd.’

1. Crisis.

Er heerste in de dagen van Elia hongersnood in Israël en de regio volgens I Koningen 17. Dit verhaal uit Bijbel zoomt in op de ineenstorting van de economie als gevolg van ernstige droogte, die de oogsten ruïneert
en de bevolking decimeert. Crisis dus!
Sociaal en economisch is Moldavië er op dit ogenblik niet veel beter aan toe, dan Israël toen. Het land, ingeklemd tussen Roemenië en Oekraïne,
is bijna net zo groot als Nederland, maar wel veel dunner bevolkt.
Het telt ongeveer 3,5 miljoen inwoners. Tot 1991, het einde van de Sovjettijd,
regelde de staat de gezondheidszorg, het onderwijs, en het levensonderhoud van bejaarden. Met het uiteenvallen van de Sovjet Unie en Moldavië dat zelfstandigheid werd, vielen die voorzieningen ineens weg. De financiële crisis raakte in 2008 en volgende jaren het land ongenadig hard. Veel van haar inwoners moeten leven onder erbarmelijke omstandigheden. De levensverwachting ligt om en nabij de 70 jaar. Wat is het bij ons? Rond de 80?

2. De kwetsbaren
De desastreuze gevolgen van de crisis in Israël en de regio geeft I Koningen een gezicht door het verhaal te vertellen over de meest kwetsbare in de samenleving, de weduwe en het kind. In het voor Joden buitenlandse dorp Sarefat, in het tegenwoordige Libanon, is een weduwe praktisch door haar voedselvoorraad heen. Alleen een handjevol meel in de pot en een wat olie in een kruik resten haar. Ze sprokkelt hout voor een vuurtje. Daarop zal ze de laatste maaltijd voor haar en haar zoon bereiden.
Degenen die het meest getroffen worden door de crisis en moeite hebben om in straatarm Moldavië het hoofd boven water te houden, zijn de ouderen, met name weduwen en ook de kinderen. Ouderen krijgen op dit moment circa € 50,– pensioen per maand, terwijl de kosten voor het levensonderhoud
ongeveer € 100,– per maand bedragen. Veel ouderen leven in de diepste armoede. Ik trof het trieste verhaal van Grigore, 89 jaar, aan op de site van Kerk in Actie. Vijf van de tien kinderen van Grigore en zijn vrouw werden volwassen.
Alle vijf zijn ze inmiddels vertrokken naar het buitenland. Grigore staat er alleen voor. “Vijf jaar geleden is mijn lieve vrouw overleden aan een hartaanval,”
vertelt deze hoogbejaarde inwoner van Moldavië. “Maar het aller moeilijkste in mijn leven waren de oorlog en de honger. En de dood van mijn kinderen en mijn familie.” Grigore leeft in het donker, in armoede en eenzaamheid. Hij is blind geworden en kan niet goed voor zich zelf zorgen. “Ik blijf vlakbij mijn huis en tuin. Ik vind het moeilijk de stilte te accepteren, die in de plaats is gekomen van de geluiden van mijn kinderen en de lach van mijn kleinkinderen
en het gevoel van geluk. Mijn huis is leeg en het spook van de armoede waart er rond. Ik herinner me zo veel mogelijk de mooie momenten in het leven
met mijn vrouw en kinderen. Ik kan niet meer zien als iemand naar me toe komt, maar ik probeer de geluiden om me heen thuis te brengen.” Zo’ n raakt je diep van binnen!
Wat de kinderen in dit Oost-Europese land betreft. Door gebrek aan werkgelegenheid trekken al tientallen jaren lang jonge ouders weg voor werk naar het buitenland. Hun kinderen laten ze achter bij opa en oma,
die het al niet te breed hebben. In de praktijk komen deze kinderen
qua levensonderhoud en opvoeding van alles te kort.

3. God
In het Eliaverhaal is de weduwe ten einde raad. ‘Als de laatste olie in de kruik en het restje meel in de pot op is, zullen we sterven,’ zegt ze gelaten. Maar dan kent ze de God van Israël nog niet goed genoeg! Het behoort tot de kern van het geloof in de God van Israël het behoort tot de kern van de levensovertuiging van christenen, dat het zwakke en kwetsbare beschermd wordt. Daar worden weduwen en kinderen in de knel toe gerekend. God staat aan hun kant. Wie de geboden serieus neemt, kan zich niet onttrekken aan de bescherming van hen, die maar moeilijk een helper kunnen vinden. Er is sprake van een heilige plicht. De profeten schatten de hulp aan weduwen, de wees en de asielzoeker, de geringe en de arme, zelfs hoger in dan het brengen van offers in de tempel.
In de persoon van de profeet Elia komt God de weduwe van Sarefat te hulp.
God blijkt niet eenkennig. Hij ziet om naar Israël, ook ziet hij om naar buitenlanders, juist naar vreemdelingen. Er is geen wij en zij bij Hem.
Hij wil zegenen, onbegrensd, wereldwijd.
Moldavische kerken, Orthodox, Luthers, Baptist hebben zich verenigd in het samenwerkingsverband Moldavian Christian Aid (de Moldavische Christelijke Hulporganisatie) om net als de profeet Elia in Gods naam zich in te zetten
met name voor de meest gedupeerden, de ouderen en kinderen. Waren de kerken in de Sovjettijd vooral naar binnen gericht, nu zien de voorgangers nadrukkelijk een maatschappelijke taak weggelegd voor de gemeente. Ze bekwamen zich in het geven van leiding aan projecten op sociaal-diaconaal gebied, waarbij de zorg voor de opgroeiende jeugd en voor de straatarme ouderen centraal staat. Er wordt veel in de jeugd geïnvesteerd. Allerlei creatieve programma’s buiten de schooltijden en in de schoolvakanties,
moeten er voor zorgen, dat men jongeren zo ver krijgt, dat zij zich gaan bekommeren om de ouderen in de gemeente. Vandaar het thema van deze dienst: ‘Jong en oud’. Ook wordt er kader opgeleid en vrijwilligers uit de locale kerken getraind, zodat zij beter toegerust worden voor dit sociaal-diaconale werk.

4. Het wonder
‘Vrees niet!’ bemoedigt Elia de wanhopige weduwe. Vrees niet, dat is het evangelie in een notendop, zei de grootste theoloog van de 20ste eeuw, Karl Barth. Met de profetische woorden: ‘Er zal altijd meel in de pot zijn
en de oliekruik zal nooit leeg zijn.’ verwoordt de Elia de zorg van God,
en zijn onophoudelijk omzien naar mensen in nood. Hij wil dat zij overleven.
Zijn voorzienigheid, formuleert de theologie,voorziet de weduwe en haar kind van wat zij dagelijks nodig heeft. ‘De vrouw ging naar huis en deed wat Elia had gezegd. En ze hadden elke dag te eten, zij, Elia en zelfs haar familie. Er was meel in de pot en de oliekruik raakte niet leeg, zoals de HEER bij monde van Elia had beloofd.’ Een wonder!
We stonden al even stil bij de Modavische evenknie van de weduwe van Sarefat: Grigore, die in 1926 werd geboren in een familie met 6 kinderen.
Zijn ouders hadden niets te bieden. Er was honger en er kwam oorlog.
De bevolking werd wreed werd onderdrukt, economische en politiek. “Ik heb veel ellende gezien in mijn leven,” zegt hij erover. Moldavian Christian Aid probeert zijn eenzaamheid wat te verlichten, vertelt Grigore. “Soms komt er iemand naar mijn huis om me wat eten te brengen en een glas water. Soms zeggen ze tegen me – “Ik wens je een goede dag, Grigore!” Voor hem heeft dat contact vast en zeker iets van een wonder.
De Moldavische kerken hebben onze financiële hulp nodig bij de voorbereiding en realiseren van hun diaconale projecten. Ze hebben op dit moment in totaal €65.000 nodig. Onze diaconie steunt via Kerk in Actie met name het deelproject van het Sint Gheorghe klooster in Suruceni. Zij trainen 60 meiden,
die willen gaan werken als maatschappelijk werkers in de parochies. Kosten € 8270,– Onze steun geldt ook de parochie in Brinza die jongeren mobiliseert om ouderen niet in een sociaal isolement te laten raken. Kosten € 4000,–.
Tenslotte, voor wie moeite heeft met het wonder, met het miraculeuze in de Bijbel, voor wie het gevoel heeft dat het Eliaverhaal te veel weg heeft van het sprookje Tafeltje-dek-je, voor rationele Bijbellezers, heeft een Bijbeluitlegger de volgende verklaring voor het wonder bedacht: de consequente oosterse gastvrijheid in een tijd van voedselschaarste, de zelfverloochende vrijgevigheid van de weduwe om de extra mond van een volslagen vreemdeling toch te voeden raakte het geweten van de beter bemiddelde en hamsterende buren,
die haar toen met het schaamrood op de kaken te hulp kwamen. Toepast op onze situatie: inzet van de weinig bemiddelde Moldavische kerken inspireert de Nederlandse kerk om met hen mee te gaan doen om de nood te lenigen. De inzet van de Moldavische christenen werkt aanstekelijk voor ons, wij, die veel meer bezitten dan we nodig hebben, zoveel meer, dat we onze huizen moeten uitbouwen om onze overvloed te bergen. We bezitten zoveel, beter gezegd we hebben zoveel van God ontvangen, dat met we ons geld en goed kunnen delen met wie minder hebben, zodat er nog altijd wonderen kunnen gebeuren.

Amen.

Geef een reactie